Çalışma Disiplini Nasıl Kazanılır? Öğrenciler İçin 5 Adım

Öne Çıkanlar

• Disiplin, yorgun akşam da bitirebildiğin kısa bir iştir.
• Saat ve masa belli olursa “bugün başlasam mı” diye her akşam yeniden düşünmezsin.
• Bir gün kaçmak haftayı silmez. Yarın aynı kısa işe dönersin.
• Ne çalışacağın ayrı bir plandır. Bu sayfa, masaya nasıl geri döneceğini anlatır.
• Bu akşam iki satır yeter: ne yapacağın ve saat kaçta.

Pazartesi programı yazdın. Salı oturdun. Çarşamba okul uzadı, blok kaçtı. Perşembe “telafi ederim” deyip günü şişirdin. Cuma masada kalan cümle şuydu: “Ben disiplinli biri değilim.”

Disiplin, bu cümlenin anlattığından daha basit. Yorgun bir akşam da bitirdiğin kısa bir iş. Saat belli olursa “bugün başlasam mı” diye her akşam yeniden düşünmezsin.

Ne çalışacağını kabaca biliyor ama birkaç gün sonra bırakıyorsan bu sayfa sana göre. Hangi dersi ne zaman çalışacağını işe yarayan çalışma planı anlatıyor. Burada, o plan varken masaya nasıl geri döneceğine bakıyoruz.

Çalışma disiplini nedir?

Disiplin, çalışmak isterken uzun süre masada kalmak değildir. Çalışmak istemediğin akşam da aynı masada yaptığın kısa bir iştir. Bunu her gün tekrarlarsan alışkanlık haline gelir. Önemli olan kaç saat biriktirdiğin değil, o gün başlayıp başlamadığıdır.

Bunun kaç günde olacağı kişiden kişiye değişir. Aynı saatte ve aynı yerde tekrarlaman gerekir.^[1]

Neden birkaç gün sonra dağılıyor?

“Her akşam üç saat” yazması kolay, tutması zordur. Okul uzar, deneme ve ödev aynı güne gelir, eve yorgun dönersin. Kaçan çalışmayı “bugün gitti” deyip yarına borç yazarsan, ertesi gün masaya oturmak daha da zorlaşır.

Bunu büyüten üç şey var:

1. Kısa bir işin yok. Program sadece rahat günlere göre. Yorgun akşam “bugün sayılmaz” oluyor.
2. Saatin yok. Her akşam başka yerde, başka vakitte oturmaya çalışıyorsun. Her seferinde baştan karar veriyorsun.
3. Sadece saate bakıyorsun. Kaç gün başladığın görünmüyor. Ertesi hafta program daha da kabarıyor.

Program rahat güne göre yazılmış. Aşağıdaki adımlar, yorgun akşama da uyacak hale getirir.

Adım 1 — Kısa işi seç

Kısa işi, yorgun bir akşam da bitirebileceğin kadar küçük tut. Örnek: “12 dakika, dünkü konudan 8 soru, kitaba bakmadan.” Sekiz soru sana çoksa dört yaz. Buradaki süre ve soru sayısı kural değil.

Şunlar da olur:

• Hata defterine beş dakika bakmak
• Bir paragraf çözmek
• Konuyu iki cümleyle, kitaba bakmadan hatırlamak
• On dakika tek bir test

İyi günde süreyi uzatırsın. Hasta olduğun gün çalışmak zorunda değilsin.

“Kimya çalış” yazarsan masaya oturunca yine nereden başlayacağını bilemezsin. Konuyu, kaç soru çözeceğini ve süreyi yaz. Yarın yorgun olsan bile hangi tek işi bitirebilirsin?

Adım 2 — Saati yaz

“Çalışasım gelince” çoğu akşam işe yaramaz. O istek gelmez. “Yemekten sonra masaya geçince defteri açarım” işe yarar, çünkü saat ve yer bellidir. Bunu önceden yazarsan, o an “oturayım mı, oturmayayım mı” diye oyalanmazsın.^[2]

Kendi cümlen şöyle durabilir:

Saat 19.30 olunca ve masamdaysam, kısa işi açarım.

Okuldan gelir gelmez çok yorgunsan saat olarak 16.00’yı yazma. 19.30’u iki hafta dene. Uymazsa saati değiştir.

Adım 3 — Başlamayı kolaylaştır

Başlamadan önce genellikle üç şey yolunu keser. Telefon masadadır. O gün ne yapacağın yazılmamıştır. “Önce odayı toplayayım, sonra otururum” dersin.

Telefon dikkatini dağıtıyorsa onu başka odaya bırak ve bir hafta dene.^[3] Bildirimleri kapatmak bazı günler yeter, bazı günler yetmez. İşi bir gece önce tek cümleyle yaz. Defter ve kalem hazır olsun. Oda biraz dağınık olsa da kısa işe başlayabilirsin. Odayı toplamak ayrı bir iştir.

Uzun çalışacağın gün de önce kısa işi bitir. Devam etmek istersen devam et. Etmezsen de o gün boş geçmiş sayılmaz.

Adım 4 — Bir gün kaçınca aynı işe dön

Bir gün kaçtı diye haftayı silme. Ertesi gün aynı kısa işe dön. Borç saat ekleme.^[4]

İki üç gün üst üste kaçtıysa nedenine bak. Hastaysan dinlen. Okul yoğunsa planı kaydır. İş büyükse küçült. Küçültmek, o işi yeniden yapabileceğin hale getirmektir.

Arkadaşının uzun çalışma günü senin ölçütün olmasın. Onun rahat günüyle kendi yorgun akşamını karşılaştırırsan her çarşamba geride kalmış gibi hissedersin.

Adım 5 — Haftada bir bak

Haftada bir kontrol ederken ne kadar istekli olduğuna bakma. Kısa işe kaç gün başladığına bak. Yedi günde dört kez başlamak, “hiç yapamadım” demekten daha açık bir bilgidir. Saati de yazabilirsin. Sadece saate bakarsan iyi günde saat kabarır, yorgun gün görünmez olur.

Pazar akşamı on dakika yeter. Üç soru:

1. Kaç gün başladım?
2. Kaçtığım gün saat miydi, iş mi büyüktü, telefon mu girdi?
3. Gelecek hafta tek ne değişsin?

Saati, işi ve odayı aynı hafta birlikte değiştirirsen hangisinin işe yaradığını anlayamazsın. Birini değiştir, bir süre aynı saatte kal, sonra tekrar bak.

Az başladığın bir hafta, işin sana büyük geldiğini ya da saatin uymadığını gösterir. Hafta gerçekten yoğun geçtiyse bunu da yaz. Sonra iş cümlesini kısalt.

Bir haftalık kart

Bu kart ders programın değil. Hangi konuyu ne zaman işleyeceğini haftalık plan tutar. Kart yalnız şunu sorar: kısa işe o gün başladın mı?

Dört sütun var.

• Ne zaman, nerede: Okul günlerinde aynı saat ve aynı masa. Cumartesi saati kayabilir. Yer kaymasın.
• Kısa iş: Her gün yeniden karar verdiğin yeni bir görev değil. Yorgun akşam da bitecek aynı iş. Bu örnekte 12 dakika, dünkü konudan 8 soru, kitaba bakmadan.
• Başladım mı? Evet ya da hayır. Kaç saat oturduğun değil.
• Not: Kaçtıysan nedenini yaz. Borç saat yazma. İyi günde kısa işten sonra devam ettiysen, o uzun kısmı bu karta alma.

Aşağıdaki tablo doldurulmuş bir örnektir. Çarşamba okul uzadığı için kaçmış. Perşembe telafi saati yok, yine 8 soru var. Cuma enerji yetmiş, kısa işten sonra plana geçilmiş. Cumartesi saat 14.00’e kaymış, iş aynı kalmış. Pazar yeni program günü değil. On dakikalık bakış.

Kendi kartında saati, masa yerini ve soru sayısını değiştir. Sütunların işi değişmesin. İki hafta aynı kartı kullan. İlk hafta yalnız üç gün başladıysan bunu başarısızlık sayma. Kaç gün başladığını görmüş olursun. İkinci hafta işi biraz küçült, saati aynı bırak. İlerlemeyi toplam saatte değil, başladığın gün sayısında ara.

Bu beş adım kime yeter?

Ne çalışacağını biliyorsan ve asıl zorlandığın yer masaya geri dönmekse bu beş adım sana yeter. Başladığın günler artıyorsa işe yarıyor demektir. İyi günde süreyi uzatabilirsin. Yorgun günde kısa iş yeter. Hasta olduğun gün oturmazsın.

Her akşam ne çalışacağına karar veremiyorsan önce planın iskeletine bak. Haftalarca denemene rağmen ilerlemiyorsan ve bunu tek başına sürdüremiyorsan koçluk öncesi 7 sinyal listesine bak. Matematikte konu eksiğin varsa bu sayfa o eksiği kapatmaz. Önce hangi konuda eksiğin olduğunu yaz.

SSS

Çalışma disiplini kaç günde kazanılır?

Herkes için geçerli tek bir gün yok. Aynı saatte ve aynı yerde tekrarlarsan alışkanlık haline gelir. Ne kadar süreceği kişiden kişiye değişir.^[1-1] “21 günde bende oturur” diye bekleme. Kaç gün kısa işe başladığına bak.

Bir gün kaçırırsam baştan mı başlarım?

Hayır. Bir gün kaçırman haftayı silmez. Yarın kısa işe dön. Birkaç gün üst üste kaçtıysan işi küçült ya da saati değiştir.^[4-1]

Motivasyon yokken de çalışılır mı?

Kısa iş, çalışmak istemediğin günler içindir. Bazen istersin, o zaman süreyi uzatırsın. İstemezsen de belirlediğin saatte oturup o işi bitirmen yeter. İstek gelsin diye beklersen akşam çoğu zaman boş geçer. Hasta isen oturma.

Pomodoro şart mı?

Hayır. Kimi 25 dakikada, kimi 45 dakikada daha rahat eder. Sana uyanı dene. Önemli olan zaman sayacı değil. Yorgun günde de biten tek iş ve onu hatırlatan saat.

Önce plan mı, önce disiplin mi?

Ne çalışacağını bilmiyorsan önce haftalık bir plan kur. Planın varken çarşamba bırakıyorsan bu beş adıma geç. İkisini aynı akşam kurmak zorunda değilsin. Bugün ya ne çalışacağını bir cümleyle yaz ya da kısa işini bir satıra yaz.

Sonraki adım

İki satır yaz. Biri yorgun akşam da bitecek iş. Biri saat ve yer. Telefonun nerede duracağını da seç.

Yarın iş bittiyse o gün tamamdır. Bitmediyse nedenini yaz ve ertesi gün aynı işe dön. Bunu tek başına oturtamıyorsan önce kendi durumuna bakman yeter. Cofocu burada önce durumuna bakar, sonra enerjine uygun bir haftalık plan ve kısa günlük iş çıkarır.

Dipnotlar

1. Lally, van Jaarsveld, Potts ve Wardle (2010), 96 yetişkinden 12 hafta boyunca aynı bağlamda bir davranışı tekrar etmesini istemiş. Davranış ders değil. Yeme, içme ya da hareket. Modele iyi uyan kişilerde, otomatikliğin tahmini üst düzeyinin yüzde 95’ine varış 18 ile 254 gün arasında değişmiş. 254 gün, 84 günlük kayıttan çıkan tahmindir. Kimse o kadar süre izlenmemiş. European Journal of Social Psychology↩︎↩︎
2. Gollwitzer ve Sheeran (2006), 94 bağımsız testte “şu olursa bunu yaparım” cümlelerinin hedefe ulaşmayı kolaylaştırdığını bulmuş. Etki orta-büyük (d = 0,65). Kaynak genel hedeflere bakar. Ders saatinin artacağına dair bir vaat yok. Advances in Experimental Social Psychology↩︎
3. Skowronek, Seifert ve Lindberg (2023), 20–34 yaş arası katılımcılarda telefon masadayken dikkat testi performansının, telefon başka odadayken olduğundan düşük çıktığını bildirmiş. Lise örneği değil. Herkeste aynı sonucu varsayma. Scientific Reports↩︎
4. Aynı çalışmada, bir davranışı üst üste üç kez yaptıktan sonra bir fırsatı kaçırmak alışkanlık hissini belirgin biçimde bozmamış. Örneklem lise öğrencisi değil ve davranış ders çalışmak değil. Üst üste uzun kopuş için bu sonuç kullanılmaz. Lally ve diğerleri, 2010↩︎↩︎